PERIFÉRICOS

Por suposto, nos previos do partido non podía faltar o "mítico" bocata de chourizo e queixo do país, para aforrar cartiños e mata-lo tempo.

As bancadas íanse enchendo paseniño e en San Lázaro comezaba a haber ambiente de festa. Había bastante xente que vestía a "horrible" camiseta que "perpetraron" para a selección galega (este tema merecería un monográfico estético de Isaac Marcel) e moita sudadeira e algunha bufanda de "GALIZA".

Non podían faltar as pancartas reinvidicativas ("Unha nación. Unha selección") e as paródicas ("Si, si, si, somos de Mellí" ou "Pantón selección"). Tamén había bastantes bandeiras independentistas, poucas con escudo e algunhas sen estrelas e sen escudo.

O ambiente de festa crecía, nas pantallas do estadio podíase ver o encontro entre Touriño e Anxela Bugallo e os xogadores (¿Publicidade subliminal?), a música tamborileira comezaba, a xente axitaba os globiños alongados azuis e brancos que viñan co kit do siareiro e cantaban temas populares como o de "Eu traío unha borracheira..."

Os preliminares remataron cun xogo de luces (tan do gusto dos fastuosos Xacobeos) e despois a selección uruguaia saía ao campo recibida cunha grande ovación. De seguido saltaba ao céspede o combinado galego e San Lázaro estoupaba en aplausos (esta anotación quedoume moi "comentarios futbolísticos da galega").

Por certo, Feliz Ano. Esta historia continúa no 2006 e PERIFÉRICOS tamén.

Selección galega (I)

Chegamos a Santiago no Alfa Romeo dun colega a ritmo de reguetón do malo (¿existe o reguetón bo? e por certo ¿escríbese así reguetón?) para ver o regreso aos campos de balompé da selección galega.

Se fosemos algo románticos, sentimentales ou patriotas iríamos escoitando a Ana Kiro, a Orquestra Compostela, a Los Tamara, a Juan Pardo (en solitario, cos Brincos, con Junior ou en trío con Superpiñeiro e Gayoso), a Xil Ríos, aos Herdeiros da Crus ou a Pili Pampín. Pero nada, o noso patriotismo musical chocaba coa cruda realidade. Este era o único cedé que había no coche, ou sexa que a banda sonora da viaxe de ida estivo protagonizada pola música latina máis comercial.

Despois dun máis que discreto atasco, aparacamos na cuneta dunha corredoira cercana a San Lázaro. Por suposto, tratándose de Santiago e da selección galega tiña que chover ou cando menos orballar, e así foi.

Chegamos ao estadio esquivando a chuvia cos nosos abrigos. Entramos pola porta tres (estábamos en tribuna) e nas escadas de acceso das gradas xa nos atavaíron co kit do siareiro. O conxunto de accesorios contaba cunha bandeiriña galega (das que se lle borra a pintura ao día seguinte); dous plásticos para inchar e un libro titulado "Selección galega" que era iso, unha selección galega pero non deportiva senón literaria, unha antoloxía de relatos de autores galegos en galego (de Rosalía de Castro a Manuel María).

Atavíados con estes accesorios imprescindibles chegamos aos nosos asentos da fila cinco. San Lázaro apenas contaba naquel intre (sobre das oito e vinte da tarde) coa metade do aforo cuberto. Comentarios pesimistas: Con este tempo quen vai vir, non se enche nin de coña, seguro que lle regalaron as entradas a xente que logo non ven.

Constelación 18 énchese de gloria por terras bercianas. Un premio literario recoñece a súa contribución mundial á literatura interparroquial.

Chasquidos e a vida de Anselmo Cobirán pronto verán a súa edición escrita.

E eu sigo de francotirador da realidade dende o meu agradable anonimato.

NOVAS NOVAS

Adiós a Garci (Autor: M.A. Fernández en lavozdegalicia.es)

DIEZ años en antena y más de 470 películas. Con ese bagaje y la excelente Fresas salvajes de Ingmar Bergman, Garci despidió ¡Qué grande es el cine! en La 2. Antes, largó una breve despedida para afirmar que habría seguido otra década, pero que TVE, en su derecho, renunció. Nos quedamos con las ganas de saber las razones, porque las hubo. Como al César lo que es del César, al crítico y director asturiano reconozcámosle su contribución a dignificar la emisión de cine al margen de coyunturas, recurriendo a clásicos y convirtiendo su espacio en remanso de cinéfilos, fueran asentados o todavía en formación. Lo echaremos de menos porque la tele de ahora pasa demasiado del cine anterior a los años ochenta.

Salvo honrosas excepciones y a la espera de que las cadenas se pongan las pilas, Garci algo hacía para paliar el preocupante analfabetismo cinematográfico de la audiencia, al hilo de la creciente demanda de profesores, pedagogos e historiadores. Hasta se le perdonaba su renuncia a los subtítulos. Pero erraba con sus contertulios. Demasiado colegueo en conflicto entre la sapiencia pedante y la obtusidad más cateta. Tertulias de una generación formada con «des auteurs» en los sesenta, pero alejada de las nuevas oleadas de cinéfilos, que no soportaban conversaciones al límite del onanismo intelectual. Aún así, lo de Garci era remanso de buen cine.


Como humo se fue (AUTOR: JAVIER PÉREZ DE ALBENIZ en elmundo.es)

Después de diez años y 476 películas, José Luis Garci deja TVE. Justo antes de que se ponga en marcha la ley anti-tabaco se baja el telón del programa donde más se fumaba y mejor cine se veía.

Garci te podía resultar redicho y sus contertulios a veces pecaban de estirados y pedantes, pero las películas eran siempre buenas. Y la publicidad escasa. Difícil pedir más.

Hay películas que si no se ven en televisión no se ven en ningún sitio. La que sirvió de despedida a "¡Qué grande es el cine!" (La 2) fue una de ellas: "Fresas salvajes" del gran Ingmar Bergman.

El blanco y negro sueco de finales de los 50 no tiene una sola oportunidad en la televisión de nuestros días, consagrada, salvo honrosas excepciones, a fabricantes de testosterona (Steven Seagal, Schwarzenegger, Bruce Willis...), humoristas descerebrados (con Jim Carrey como abanderado) y clásicos nacionales ("Cine de barrio" y secuelas).

Una prueba de lo poco que la televisión respeta el cine es cómo maltratan las películas estas navidades.

A mí me resultan especialmente ofensivas las interrupciones publicitarias, y no sólo por cómo alargan artificialmente la duración de la cinta, sino por la violencia inusitada del corte.

Me explico: El señor Ebenezer Scrooge, amargado protagonista de "Un cuento de navidad", se derrumba al final de la película, sus ojos se humedecen, parece que es un ser humano cuando… Aparece el imbécil de una compañía telefónica con una peluca y me escupe en la cara que si firmo con él tendré un 50% de descuento en las llamadas a teléfonos fijos, siempre que sean de su misma compañía, y dos números móviles gratuitos a elegir, además de acceso a una tarifa plana los fines de semana con la posibilidad de ampliar el contrato con muchos megas de conexión a internet.

Así es difícil concentrarse en Dickens. Ni una cortinilla de separación, ni un anagrama del canal advirtiendo de la pausa, ni un flash sonoro que nos ayude a volver a la realidad. "A la mierda Dickens y las películas que se hacen con sus libros", parecen querer decirte desde el departamento de publicidad de la cadena con esta interrupción, "¡lo que tienes que hacer es comprar, comprar, comprar… que estamos en navidad!".

"¡Qué grande es el cine!" era, con sus virtudes y defectos, un programa en el que se podía ver películas de calidad. Y nadie te obligaba a quedarte a las tertulias. Seguramente hoy TVE es un poco más pobre, un poco más triste, un poco más comercial. Menos interesante que ayer.

"Garci se despide sirviendo champán, mientras Carmen Sevilla sigue y seguirá poniendo la merienda. Así funciona TVE."

"Homero, Ovidio, Luis Vives, Copernico, Erasmo, Descartes, Newton... y ahora Garci. No quedan columnas bajo el friso de la cultura occidental".

"Momento Garci último programa cava y palabras de agradecimiento y decepción a tve q grande es el cine! Garci mártir político"

O lector acostumado as lecturas de PERIFÉRICOS esperará que agora aos protagonistas da historia lles pase algo insospeitado como que un sesentañeiro con face de avó amable lles roube as maletas e lles propine unha somanta de golpes. Pero non. Afortunadamente chegamos sen complicación á nosa parada de Chueca (os problemas co metro, que os tivemos, por suposto, deixámolos para outro día).

Chueca é unha das zoas máis "humanizadas" e máis agradables para vivir no "feroz" Madrid de hoxe en día. Nunha paralela á praza tiñamos a nosa pensión. O Hostal América da rúa Hortaleza. A pensión pintaba ben: dúas estrelas, con baño e tele, e salvo o gusto ornamental (típico dos setenta) con eses grandes mobles de madeira e eses horribles cadros de caza e soldados, as instalacións semellaban estar en perfecto estado.

Saímos correndo a comer a un restaurante cercano. Ideal: Nova cociña abundante e barata (menú do día a nove euros) un revolto de cardos decente, unha carne de segundo bastante boa e prescindindo do postre exercín o meu dereito a infusión gratuita e púxeronme un té vermello delicioso.

Disfrutamos ampliamente da sobrEmesa. Poñendo a parir a case todo e a case todos (pecados da xuventude) e compartindo os medos propios do abismo que é o remate dunha carreira tal cual está o mercado laboral para as humanidades.

Rematou a sobremesa e adaptámonos aoS ritmos estresantes de Madrid para chegar a tempo de ver con calma a exposición do Thyssen: Mimesis. Realismos Modernos. 1918-1944. Que por certo é absolutamente decepcionante, mellor fixeramos se fosemos a ver a marabillosa (penso que en galego é con "b" ) colección permanente do museo.

Resulta bastante máis interesante a outra exposición temporal que montaron a raíz do Retrato dun xove de Rafael, na que se ve como o mestre de Urbino, en colaboración con Giulio Romano, coquetea coas novas formas manieristas.

No seu estudio da Catedral de Santiago, K. Konant escribe que unha das causas da boa conservación do casco histórico compostelá son as súas malas comunicacións. Agora hai autoestradas, autovías, buses... pero cara Madrid saímos o pasado venres ás seis da mañá e á capital do estado non chegamos ata ben entradas ás tres da tarde.

Máis de nove horas de viaxe, que non está mal. Nesta tardanza influíron as paradas reglamentarias que ten que facer o conductor do bus e o tráfico infernal da capital da plurinación.

Ao chegar puídemos observar dende a fiestra do bus que Gallardón se puxera en plan Ramsés e ten levantado faraónicamente medio Madrid. Un Madrid cheo de formigón, palas, camións, ruido, perforacións e grúas.

Nós paramos en Atocha (lembranza de cirios e fotos dos desaparecidos) e metímonos no metro coa incertidume pueblerina de se poderíamos acertar coa liña.

Cóntase pola Terra de Montes que a banda de Avelino Cachafeiro, estivo na inauguración das Olimpiadas de Berlín. Parece ser que isto nunca chegou a suceder pero imaxínense aos gaiteiros de Soutelo de Montes tocando a gaita galega diante de Hitler.

Antes de chegar a Berlín a banda acorda voltar á casa. En España estalla a Guerra Civil e a nosa tráxica plurinación decide retirarse dos Xogos Olímpicos.

A lenda conta que os gaiteiros deciden regresar por Lisboa. Alí disque un polícia lles preguntou se eran "roxos" e a isto eles contestaron: "Non señor, nós somoslle de Soutelo de Montes".

Por iso agora cando na Terra de Montes se fala de política, sóese dicir "Mira, nin duns nin doutros, eu sonche de Soutelo"

Preto de 15.000 espectadores seguiron a décima edición do Festival de Cine de Ourense. O Festival de Cine de Ourense acaba de ofrecer as contas da súa última edición. En total 14.237 persoas se achegaron ata as proxeccións ou actividades organizadas dentro do programa que tivo lugar do 12 ao 19 de novembro. Deste festival pasamos a outra festa do cine, a dos Goya que entregará os seus premios o vindeiro 29 de xaneiro. E o vindeiro 15 de decembro saberemos se “O soño dunha noite de San Xoán” ou “Gisaku” figuran entre os finalistas aos premios máis importantes do Estado.

Un tipo duro


Achegábase cara min cun cigarrillo na man que movía a ritmo de cumbia. Era unha luz en medio daquel deserto de neón, sen dúbida a rapaza máis fermosa de toda a parroquia. Xa ao meu carón colleu unha cadeira e sentouse insinuantemente regalándome o seu mellor sorriso de lúa.

-¡Ola guapo!... ¡Canto tempo!... ¿A que andas?

Pero eu esa noite non estaba para lerias e adiviñando as súas intencións cortei a conversa en seco.

-Mira nena, estou aquí cos colegas, tomando uns batidos de chocolate e falando tranquilamente da importancia que tivo Umberto Tozzi no pop español. Ou sexa que se queres algo conmigo será mellor que o deixes para outra noite.

E tal cual veu, tal cual se foi movendo o seu cigarrillo a ritmo de cumbia.

-Ah!! E por certo... -berreille eu e ela non tardou en virarse e mirarme intensamente- Que saibas que non me gusta que fumen preto de min porque o fume do tábaco faime chorar os ollos -e co meu sorriso de medio lado espeteille- Boneca, para estar cun tipo coma min aínda tes que mellorar moito.

Antonte inauguramos unha nova modalidade de turismo: o turismo diocesano. Fomos ata Mondoñedo, unha das dúas capitais da nosa diócese.

Quedei impresionado coa "potencia patrimonial" que ofrece Mondoñedo. O seu urbanismo (que debía de cuidarse bastante máis), a súa catedral (por fóra que por dentro non a visitamos porque estaba pechada), o seu enorme pazo arcebispal (inmenso!!), a casa do inventor Cunqueiro (discreta)... E sen embargo, Mondoñedo é unha vila que agoniza, con pouca xente pola rúa, case sen vida. Un sitio con gran interese patrimonial desaproveitado para a xestión turística.

Dato curioso: atopeime co sucesor do voluntariamente polémico Gea Escolano (o antigo bispo de Mondoñedo-Ferrol).

Pola tarde subimos ata Ribadeo. Ribadeo é todo o contario, unha vila na que as rúas están ateigadas de xente. Rúas nas que se ve bastante xuventude e nas que as persoas disfrutan paseando (exhibíndose tamén) e falando nos bares (un defecto: poucos dan tapas). É certo que no casco vello de Ribadeo pasa o que en case tódolos cascos vellos galegos: hai un cinema abandoado, hai casas nun penoso estado de conservación (pero hai moitas que si que están restauradas), además de padecer esa enfermidade do hormigón e do ladrillo característica do feísmo utilitario e materialista tan típicamente do país e de adornar as súas rúas máis senlleiras con esculturas horribles que deixan no cerebro un regusto kistch-hortera.

E ao final do día de regreso á Chaira. Frío, moito frío e unhas longas rúas baleiras. Un escenario propio de traxedia. Unha traxedia na que os segredos se agocharían trala néboa e na que pasada a noite amencería igual que todo-los días, como si nada tivera sucedido.

No filme En la ciudad Cesc Gay quédase na superficie dos filmes Bergman ou nun Woody Allen serio pero descafeinado.

Dentro do cinema interesame moito esa tendencia apatrida e internacionalista que concibe ao planeta como unha gran nación de nacións. Un cinema protagonizado por historias pequenas que trascenden do particular ao global e que nacen de intentar reflexar as cousas verdadeiramente importantes que están sucedendo no mundo. Estas características están presentes en La vida secreta de las palabras, o último filme de Isabel Coixet, que aínda que conta con imaxes de indubidable beleza e cunha historia intimista de gran forza dramática (que peca de certa morosidade narrativa) non chega ao nivel de calidade alcanzada pola realizadora en Mi vida sin mi.

Co-producción galega, Camaron, é un producto discreto salvado da absoluta mediocridade pola boa actuación do protagonista Óscar Jaenada (magníficamente caracterizado) e pola banda sonora (unha boa excusa para lembrar ou descubrir a Camarón).

-Sí, en serio, mamá, non son guay. Mira. Non estou nada moreno, nin son negro, nin chino, nin multirracial. Visto unha trenca que ten xa sete anos, non levo nin calzoncillos de marca, nin gafas de pasta e nunca me depilaría o peito nin me poría un tanga. Ademáis a simple idea de veranear en Mallorca horripílame (buaghhh!!!), nunca intentei ligar cunha extranxeira borracha, nin estiven nunha festa nun iate, nin consumín drogas de deseño. Este sábado quedeime na casa lendo a Iliada e vendo Salsa Rosa. Encántame o programa de Garci, disfruto máis vendo un cadro de Antonello de Messina que unha videoinstalación de Bill Viola, e o peor...

-¿Lo peor?

-Si, o peor, é que creo que me gusta Camarón.

-¿Físicamente?

-Non, mamá, musicalmente....

-¿Como?

-¿¿E que non te das conta mamá?? Son...

-No digas eso, hijo...

-Si, mamá, son un rancio.

-¡¡Ay!! Menudo disgusto le vas a dar a tu padre cuando se entere.

Todos, ou case todos, pensamos que o artista é un “tipo singular” fóra do común, que hai algo –non xa na súa obra senón na súa propia vida- que o fai especial. Desta crenza popular parten Rudolf e Margot Wittkkower na súa investigación Nacidos bajo el signo de Saturno. Genio y temperamento de los artistas desde la antigüedad hasta la Revolución Francesa.

Como nos contan os autores é Ficino quen, tentando relacionar medicina e astroloxía, escribe que o temperamento dun home ven dado por un planeta: os nados baixo o signo de Xupiter son sanguíneos, os nados baixo o de Marte son coléricos e os que nacerían baixo o signo de Saturno serían melancólicos. Pero nesta concepción astrolóxica da existencia as estrelas non so determinarían o temperamento senón tamén a vocación.

Aínda que a melancolía relacionada coa tipoloxía humana do artista xa estaba en Aristóteles, será no Renacemento cando se consolide. Este idea do carácter saturnino dos artistas se convertirá nunha constante na historia da cultura occidental: dende Vasari ata actualidade, pasando invetiblamente por Hölderlin e os idealistas alemáns. Isto xustifica o título do libro: Nacidos bajo el signo de Saturno.

Xa no subtítulo se nos advirte da delimitación cronolóxica do estudo: dende a antigüedade clásica ata a Revolución Francesa. Os autores pensan que o Romanticismo constituirá un punto e aparte na investigación do carácter específico do artista, por iso a mirada do espazo de tempo que vai dende o Romanticismo ata actualidade necesitaría dun tomo aparte.

Creo que é esta restricción cronolóxica é o aspecto que máis limita as posibilidades do libro. Ao contrario do que se pensa, non comparto que haxa unha “revolución romántica” na imaxe do artista. No tocante á construcción do carácter específico do artista o Romanticismo non sería unha época de creación de novos valores senón de consolidación, precisamente unha das características deste movemento é a mirada ao mundo antigo e medieval na búsqueda de persoaxes que exemplificasen os ideais que eles defendían

Ao longo da lectura de Nacidos bajo el Signo de Saturno atopamos analizadas moitas cualidades na idea de artista que teñen continuidade na época romántica, empezando polo seu carácter saturnino. Ademáis o feito de que este estudo se interrompa na Revolución Francesa fai que moitos dos seus temas non queden de todo completos pois acadarían o seu maior grado de debate social e intelectual en épocas posteriores (estou pensando por exemplo nas relacións entre xenio e tolemia).

A parte máis interesante desta investigación é o derradeiro tema, titulado “Personalidad, carácter y obra”. Como afirman os autores, dende a antigüedade persiste a idea de que o carácter dun home e o carácter das súas obras son dependentes. A relación entre vida e obra é algo que todavía hoxe segue vixente, a todos nos gusta imaxinar que detrás dunha gran obra se esconde unha gran persoa –aínda que moitas veces non é así-. As obras son productos persoais do autor pero que unha pintura teña unha pincelada ou unha temática violenta non significa que o seu autor teña que ser violento. Se este libro continúase ata a arte contemporánea, nestas relacións entre vida e obra merecería un especial capítulo Van Gogh, do que tantas veces se ten dito que detrás das súas pinceladas se agochaba a súa tolemia.

Esta derradeira parte tamén resulta a máis interesante pola acertada reflexión crítica que fan os autores sobre as teorías de Lombroso e Kretschmer e pola advertencia sobre os perigos das teorías psicoanalíticas que defenden a mutua influencia entre a personalidade e a obra (citando o polémico estudo de Freud sobre Leonardo ou as erróneas interpretacións que fai Ernst Jones sobre A Virxe das Arpías de Andrea del Sarto). Nalgunhas destas teorías psicolóxicas atopamos a neurose, a represión ou a sublimación como orixe da creación artística. Isto pode ser verdade en casos concretos, o malo é cando estes termos se utlizan de xeito indiscriminado.

En xeral, a análise dos Wittkower é unha fonda investigación na que mediante unha inxente cantidade de exemplos (ás veces semella ata excesiva) se nos presentan aspectos que caracterizaban ao “típico artísta” no imaxinario popular dunha época. A partir destes exemplos observamos como os artistas foron vistos dende diversas ópticas dependendo do contexto tanto temporal como xeográfico, como o mesmo artista pode ser visto de xeito diferente (dependendo das fontes consultadas) e como artistas do mesmo contexto poden levar actitudes vitais opostas.

Disto deriva que Nacidos bajo el Signo de Saturno teña un espírito discretamente desmitificador, aínda que os autores non rematan por respostar claramente á cuestión de se existe un tipo constitucional de artista, pregunta que pecha o libro. Pero despois da súa lectura resulta difícil seguir defendendo a idea do artista como “home excepcional” (é especialmente esclarecedor o capítulo “El suicidio entre los artistas”, aspecto este que si que acadaría no Romanticismo unha especial importancia, pero non só entre os artistas) e, sobre todo, a idea da existencia dunha tipoloxía de artista válida para todo tempo e lugar.

O Cristo triste, fondamente humano, de Antonello de Messina

Gabilondo ha arrancado con torpeza, está gordo y lleva demasiados años alejado de la televisión. Triunfó en la radio, pero éste es un medio distinto. En cuanto al entretenimiento, se ha buscado un perfil joven, urbano, que veremos si se consolida. De momento la apuesta por una televisión moderna no ha tenido resultados brillantes. (Roman Gubern onte en La Voz de Galicia)

LLegó al museo -do Prado- en 1965 adquirido por el Patronato. Noticias de agencia periodísticas aseveran que la adquisición tuvo efecto tras negociaciones que duraban desde 1963. Con anterioridad, la obra no aparece señalada por la crítica: el antiguo propietario (cuya identidad no ha sido revelada) recordaría que fue adquirida por una pariente suya en Irún en 1881, procedente de un coleccionista residente en Galicia. (La obra pictórica completa de Antonello de Messina, editorial Noguer, 1974)

O termo posthistoria aplicado á arte chega a nós a través das lecturas de Arthur C. Danto. Segundo este estudioso norteamericano o concepto mesmo de arte sofriría unha radical transformación nos anos sesenta do século XX, comezaría nesta década a arte posthistórica. Estas premisas entroncan coas ideas de fin da arte ou fin da historia. Pero esta tese da poshistoria non é máis que unha suxerente mentira que nace do egocentrismo do home contemporáneo, de crerse fin e comezo de todo. A historia e polo tanto a historia da arte segue co seu relato no mundo actual por máis que lles pese a algúns teóricos contemporáneos, iso si con trocos significativos, adaptándose ao tempo en que vivimos.

Despois desta matización as preguntas que xorden agora son ¿Qué entón para nós a posthistoria? ¿E como aplicaríamos este termo ao mundo artístico? A arte posthistórica centraríase nas posibilidades que ten o estudio histórico artístico como fonte de coñecemento e como medio de transformación social. Porque o que propoñemos dende a nosa posthistoria é iso: unha mirada ao futuro que parte da experiencia histórica.